Bibliofil Post Mortem

Jacek Kuroń „Działanie. Jeśli nie panujemy nad swoim życiem, ono panuje nad nami”

Wydawnictwo Dolnośląskie, ISBN 83-7023-964-1, Wrocław 2002, wydanie I, 167 s., 13,8/20,4 cm, wydana w miękkich okładkach.

Książka jest w dobrym stanie, ale ma nieznacznie pozaginane rogi.

Zachęcam do czytania książki Jacka Kuronia, to podręcznik życia aktywnego zawsze z ludźmi i dla ludzi. Nauczmy się działać politycznie i społecznie, a będziemy zadowoleni z naszego życia.

Warto również sięgnąć po teksty Jacka Kuronia z czasów jego działalności w opozycji demokratycznej: “Myśli o programie działania“, “Uwagi o strukturze ruchu demokratycznego“, “Zasady ideowe“. Teksty te przypominają o celach zmiany społecznej przełomu lat 80. i 90. XX wieku. Chodziło w tej transformacji o godne życie w sprawiedliwym państwie, o wolność wyboru pracy i możliwość decydowania jak praca będzie wykonywana (udział robotników z zarządzaniu zakładami), o wolność słowa i informacji umożliwiającą swobodne tworzenie i korzystanie kultury (pisanie i czytanie tego, co chcielibyśmy – np. mój blog:-), o wolność nauki (wyznaczania celów nauki i swobodnego dostępu do niej). Nie wymieniam tutaj żadnych nowych faktów, jedynie przypominam sprawy choć podstawowe, to jednak zapomniane przez społeczeństwo i polityków.

Jacek Kuroń opowiadał jak zbuntować się przeciwko złej władzy. Zła władza, to jest władza totalitarna, która wszystko chce o nas wiedzieć i decydować o wszystkim, co nas dotyczy. Inaczej mówiąc jest to władza, która wszystko chce scentralizować i podporządkować sobie. Według tego autora najlepszym sposobem zwalczania takiej władzy jest budowanie sieci nieformalnych kontaktów, które służą realizacji witalnych i kulturalnych potrzeb: od produkcji i wymiany produktów spożywczych poza oficjalnym obiegiem poczynając (mięso, warzywa, zboża, alkohole), po tworzenie niezależnej kultury i nauki (teatry, wystawy, odczyty, uniwersytety i książki), czy realizację potrzeby kontaktu z Bogiem poza oficjalnie dozwolonymi praktykami kościelnymi. Działania te mają prowadzić do zbudowania alternatywnej rzeczywistości, która nie podlega kontroli i sterowaniu przez władzę. Powstające w rezultacie więzi i wartości społeczne tworzą społeczeństwo obywatelskie, którego obecność objawia się w wystąpieniach i protestach publicznych, oraz w strajkach. Zdarzenia te mogą przybierać charakter masowego ruchu społecznego. Publiczne wystąpienia, strajki i marsze protestacyjne obok walki z władzą mają służyć również komunikacji między uczestnikami ruchu z różnych miast, różnych środowisk, czy też różnych miejsc pracy. Hasła transparentów, napisy ze ścian, teksty i rysunki wlepek skutecznie przerywają milicyjne kordony i blokady informacyjne.

Jacek Kuroń w swojej definicji ruchu społecznego pisał: “Za ruch społeczny uważam tu takie współdziałanie wielkich zbiorowości ludzkich, w którym każdy uczestnik realizuje swoje dążenia, działając w małej i samodzielnej grupie. Takie małe, samodzielne grupy stają się ruchem społecznym tylko wówczas, gdy łączy je wspólnota najogólniejszego celu [wspólne wartości]” (s. 13, “Myśli o programie działania”). Zdaniem Jacka Kuronia ruch społeczny musi być oparty na małych grupach, tworzonych na bazie dobrze znających się osób, które nie będą poddawały się łatwej penetracji i kontroli. Grupy takie zawiązują się oddolnie w celu realizacji określonych celów pozytywnych (ruch społeczny naukowców i twórców, czy ruch wiernych Kościoła katolickiego broniących kościołów lub wznoszących nowe kościoły) i celów negatywnych (ruch robotniczych wystąpień od 1956 roku poczynając, czy ruch chłopskiego oporu wobec PRL przełamujący monopol państwa na handel produktami rolnymi). Wspólne działanie tworzące więzi i wartości prowadzą do dobrego rozumienia się wszystkich uczestników ruchu, oraz tworzenia nowego niezależnego języka. Język ten pozwala wyrazić nowe programy polityczne i nie daje się zawłaszczyć władzy, która prowadzi wojnę propagandową.

Dalej należy już tylko odmówić współpracy z państwem: udziału w wyborach, świętach państwowych, oglądaniu rządowej telewizji,itd. “Odwrócenie się plecami do państwa” niechybnie doprowadzi do upadku złej władzy. Państwo nie ma możliwości zwyciężyć takiego rozproszonego przeciwnika, który nie ma jednego centrum sterowania lecz setki tysięcy rozproszonych małych grup. Zdaniem Jacka Kuronia ważne jest by prowadzić pokojowe protesty i zamiast “palić komitety, lepiej zakładać własne“. Wspaniałe w tej filozofii działania politycznego jest odrzucenie przemocy fizycznej, czyni to niemożliwym prowokowanie wystąpień antypaństwowych – nie da się skryminalizować takiego ruchu społecznego przy pomocy prowokatorów na usługach milicji lub służb. Władza jest bezsilna, może uciekać się jedynie do pacyfikacji, aresztowań, przesłuchań, zastraszeń, przesłuchań i wywiadów środowiskowych w miejscu pracy. Jednak stosując przemoc wobec bezbronnych dowodzi tylko swojej bezprawności i słabości. Jawna dysproporcja środków użytych wobec pokojowych demonstrantów budzi złość wszystkich obserwatorów akcji uspokajania protestujących przeciw władzy i wzrost w tej grupie poparcia dla protestujących, a także niszczy psychikę milicjantów i pracowników służb biorących udział w takich zdarzeniach. Niesprawiedliwe i krzywdzące działania pracowników aparatu władzy, na które nie ma poparcia w przepisach prawa w dłuższej perspektywie prowadzą do osłabienia charakterów, braku pewności co do celów działań i ogólnego upadku szacunku dla prawa.

Przykładem takiego osłabiania morale pracowników SB i służby więziennej były obóz internowania dla kobiet w Gołdapi, działający od stycznia do lipca 1982 roku. Podobno komendanci tego obozu nie wytrzymywali dłużej jak miesiąc, a wartownicy pomagali przetrzymywanym tam kobietom unikać “niezapowiedzianych kontroli”.

Na marginesie trzeba zauważyć, że społeczeństwo obywatelskie powstające w wyniku programu działań Jacka Kuronia jest tworem w opozycji do państwa i władzy. Podobnie jak Kuroń społeczeństwo obywatelskie rozumieli inni działacze opozycji demokratycznej i NSZZ “Solidarność”. Tym można tłumaczyć brak wsparcia dla idei budowy społeczeństwa obywatelskiego w Polsce w pierwszych latach po “upadku komunizmu”. Uznano, że razem z końcem walki o wolność nastał również koniec społeczeństwa obywatelskiego. A samo państwo stało się obywatelskie.

Polecam czytać, bo w tekście wszystko lepiej opowiedziane – no i sam Kuroń do nas tekstem mówi. Zachęcam też do rozmyślać o wielkich czynach Polaków z przeszłości.